Phương trình truyền sóng cơ là gì? Bài tập trắc nghiệm từ cơ bản đến nâng cao có đáp án

Chúng tôi, tại blog TTLT2020, là blog chia sẻ kiến thức và kỹ năng Vật lý phổ thông, tập trung hỗ trợ học sinh ôn tập – luyện thi Đại học một cách hệ thống, dễ hiểu và bám sát cấu trúc đề thi.

Trong bài viết này, bạn sẽ được tìm hiểu chi tiết: phương trình truyền sóng cơ là gì, cách hiểu đúng bản chất vật lý, cách viết phương trình truyền sóng chuẩn xác, cùng hệ thống bài tập trắc nghiệm phương trình truyền sóng từ mức độ cơ bản đến nâng cao, có đáp án để tự kiểm tra năng lực.

---

Phương trình truyền sóng cơ là gì? Kiến thức học sinh hay nhầm

Sóng cơ là sự lan truyền dao động cơ trong môi trường vật chất. Khi một điểm trong môi trường dao động, dao động đó lan truyền sang các điểm khác mà không mang theo vật chất.

Phương trình truyền sóng cơ là biểu thức toán học mô tả li độ dao động của một điểm trong môi trường tại một thời điểm xác định.

Dạng tổng quát của phương trình truyền sóng cơ:

u(x,t) = A cos(ωt − kx + φ)

• A: biên độ sóng (cm hoặc m)
• ω: tần số góc (rad/s)
• k: số sóng (rad/m)
• x: tọa độ điểm đang xét
• t: thời gian
• φ: pha ban đầu

👉 Đây là phần học sinh rất hay nhầm giữa phương trình dao động và phương trình truyền sóng.

---

Cách viết phương trình truyền sóng cơ đúng chuẩn thi Đại học

1. Sóng truyền theo chiều dương trục Ox

Nếu sóng truyền theo chiều dương trục Ox, phương trình có dạng:

u = A cos(ωt − kx)

2. Sóng truyền theo chiều âm trục Ox

Nếu sóng truyền theo chiều âm trục Ox, phương trình có dạng:

u = A cos(ωt + kx)

👉 Dấu ± kx là yếu tố quan trọng nhất để xác định chiều truyền sóng trong bài trắc nghiệm.

Xem thêm kiến thức nền tảng về sóng cơ tại: chuyên mục Sóng cơ – TTLT2020

---

Các dạng bài tập phương trình truyền sóng cơ thường gặp

Dạng 1: Xác định phương trình sóng tại một điểm

Cho phương trình sóng tại gốc tọa độ, yêu cầu viết phương trình tại điểm M cách O một đoạn x.

👉 Cách làm:

• Xác định chiều truyền sóng
• Thay tọa độ x của điểm M vào phương trình

Dạng 2: Tính li độ dao động tại một thời điểm

Đây là dạng bài rất cơ bản, chỉ cần thay giá trị x và t vào phương trình.

Dạng 3: So sánh pha dao động của hai điểm

Hai điểm dao động cùng pha, ngược pha hay lệch pha phụ thuộc vào:

Δφ = k·Δx

👉 Dạng này thường xuất hiện ở mức vận dụng – vận dụng cao.

---

Bài tập trắc nghiệm phương trình truyền sóng cơ có đáp án

Câu 1 (Cơ bản)

Sóng truyền theo chiều dương trục Ox có phương trình: u = 4cos(20t − 2x) (cm). Biên độ của sóng là:

A. 2 cm    B. 4 cm    C. 8 cm    D. 20 cm

Đáp án: B

Câu 2 (Thông hiểu)

Tại thời điểm t = 0, li độ của điểm tại x = π (m) bằng:

A. 0    B. 2 cm    C. −4 cm    D. 4 cm

Đáp án: C

Câu 3 (Vận dụng)

Hai điểm cách nhau 1,57 m trên phương truyền sóng dao động ngược pha. Bước sóng của sóng là:

A. 3,14 m    B. 1,57 m    C. 6,28 m    D. 0,785 m

Đáp án: A

---

Chiến lược làm nhanh dạng bài phương trình truyền sóng

• Nhớ chắc dấu −kx / +kx
• Không nhầm phương trình dao động với phương trình truyền sóng
• Ưu tiên câu hỏi nhận biết – thông hiểu để lấy điểm nhanh

Phần phương trình truyền sóng cơ thường giúp học sinh ăn trọn 0,5 – 1 điểm nếu nắm chắc bản chất.

---

Kết luận

Phương trình truyền sóng cơ là nội dung không khó nhưng rất dễ mất điểm nếu học không đúng cách. Hy vọng bài viết này giúp bạn hiểu rõ lý thuyết, làm tốt các dạng bài trắc nghiệm và tự tin hơn khi bước vào kỳ thi.

Đừng quên theo dõi và học tập thêm tại: TTLT2020 – Kiến thức Vật lý phổ thông & luyện thi Đại học