Sóng ánh sáng & Quang phổ – Tổng hợp thi Đại học | TTLT2020

Sóng ánh sáng & Quang phổ – Tổng hợp thi Đại học

Chuyên đề Sóng ánh sáng & Quang phổ là một trong những nội dung trọng tâm của chương Sóng ánh sáng trong Vật lý 12 và thường xuất hiện trong đề thi Đại học, THPT Quốc gia. Bài tổng hợp này, ttlt2020 trình bày chi tiết lý thuyết, hình ảnh minh họa, công thức quan trọng, bài tập ví dụ và mẹo giải nhanh để tối ưu hoá điểm số khi thi.

---

1. Sóng ánh sáng là gì?

Sóng ánh sáng là dạng sóng điện từ mà mắt người có thể nhìn thấy được. Nó có tốc độ truyền trong chân không là c ≈ 3×10⁸ m/s. Ánh sáng nhìn thấy có tần số và bước sóng xác định, tạo nên các màu sắc khác nhau theo thứ tự từ đỏ đến tím. :contentReference[oaicite:0]{index=0}

Câu hỏi ôn thi thường gặp:

• Định nghĩa ánh sáng đơn sắc và ánh sáng trắng.
• Sự khác nhau giữa ánh sáng đơn sắc và ánh sáng đa sắc.

Ánh sáng đơn sắc là ánh sáng có một màu và một bước sóng xác định, còn ánh sáng trắng là tập hợp của nhiều ánh sáng đơn sắc có màu biến thiên liên tục từ đỏ đến tím. :contentReference[oaicite:1]{index=1}

👉 Xem chi tiết: Giao thoa sóng ánh sáng trong thí nghiệm y-âng

---

2. Tán sắc ánh sáng

Tán sắc ánh sáng là hiện tượng chiếu một chùm sáng phức tạp (ánh sáng trắng) qua lăng kính hoặc môi trường trong suốt làm ánh sáng phân tách thành nhiều màu khác nhau theo bước sóng. :contentReference[oaicite:2]{index=2}

2.1 Cơ sở vật lý

Nguyên nhân của tán sắc ánh sáng là do chiết suất của môi trường trong suốt phụ thuộc vào bước sóng ánh sáng. Ánh sáng có tần số lớn hơn (màu tím) bị lệch nhiều hơn ánh sáng có tần số nhỏ hơn (màu đỏ). :contentReference[oaicite:3]{index=3}

2.2 Ứng dụng thực tế

• Hiện tượng cầu vồng.
• Máy quang phổ dùng để phân tích thành phần ánh sáng.

👉 Xem thêm: Bài tập Tán sắc ánh sáng

---

3. Giao thoa & nhiễu xạ ánh sáng

Giao thoa ánh sáng là hiện tượng hai chùm ánh sáng cùng tần số gặp nhau sẽ tạo ra các vân sáng và vân tối xen kẽ, minh chứng cho ánh sáng có tính chất sóng. :contentReference[oaicite:4]{index=4}

Nhiễu xạ ánh sáng là hiện tượng ánh sáng truyền sai lệch so với đường thẳng khi đi qua khe hẹp hoặc vật cản.

Công thức tính vị trí vân

Vị trí vân sáng/thứ n và vân tối/thứ n trong giao thoa thường được tính bằng các công thức liên quan đến bước sóng λ và các khoảng cách hình học trong thí nghiệm Young.

👉 Xem các bài hướng dẫn công thức giao thoa

---

4. Quang phổ và các loại quang phổ

Quang phổ là dải ánh sáng được phân tích theo bước sóng, hiển thị thành một hệ các vạch màu khác nhau khi ánh sáng đi qua máy quang phổ. :contentReference[oaicite:5]{index=5}

4.1 Máy quang phổ

Máy quang phổ gồm 3 bộ phận chính: ống chuẩn trực phát chùm sáng song song, hệ tán sắc và buồng tối để quan sát quang phổ. :contentReference[oaicite:6]{index=6}

4.2 Các loại quang phổ

Loại quang phổ	Đặc điểm
Quang phổ liên tục	Dải màu từ đỏ đến tím, nối liên tục.
Quang phổ vạch phát xạ	Vạch sáng riêng lẻ trên nền tối.
Quang phổ vạch hấp thụ	Vạch tối trên nền quang phổ liên tục do hấp thụ.

Các loại quang phổ này là dạng bài thường gặp trong đề thi vì kiểm tra khả năng phân loại và nhận dạng hiện tượng. :contentReference[oaicite:7]{index=7}

👉 Cách giải bài tập Vật lí 12: Quang phổ vạch của nguyên tử Hydro

---

5. Các công thức & tip ôn thi nhanh

• Ánh sáng đơn sắc: tần số f xác định, bước sóng λ = c/f.
• Giao thoa ánh sáng: khoảng vân i = λD/a (với D là khoảng cách đến màn, a là khoảng cách giữa hai khe).
• Nhận dạng các loại quang phổ qua hình ảnh và đặc điểm vạch.
• Ứng dụng tán sắc để giải thích hiện tượng tự nhiên (ví dụ cầu vồng).

Nên luyện tập cả dạng trắc nghiệm và tự luận để tránh mất điểm ở phần lý thuyết và tính toán nhanh. Các đề thi năm gần đây thường yêu cầu phân tích ứng dụng thực tế của quang phổ và hiện tượng giao thoa.

---

6. Kết luận

Sóng ánh sáng và Quang phổ là nội dung quan trọng trong chương Sóng ánh sáng và thường xuất hiện trong đề thi THPT Quốc gia, Đại học. Việc nắm chắc lý thuyết, hình ảnh minh họa, công thức và kỹ năng làm bài sẽ giúp học sinh tối ưu điểm số.

ttlt2020 Khuyến khích học sinh đọc các bài chi tiết liên kết ở trên để củng cố từng phần nhỏ, sau đó tổng hợp lại trong bài này để ôn tập hiệu quả trước kỳ thi.